İslam Hukuku Asli Kaynakları Nelerdir?

Hz. Muhammed (SAV) islamı kabul edip, insanlara tebliğ etmeye başladığı MS. 610 yılından beri islam devletleri belirli kurallar çerçevesinde yönetilmektedir. Toplumsal kuralların başında da hiç kuşkusuz islam hukuku gelmektedir. Biz de çok derinlemesine girmeden islam hukuku asli kaynaklarını açıklamak istiyoruz.

NEDİR 31.01.2021, 10:16 08.02.2021, 23:08
İslam Hukuku Asli Kaynakları Nelerdir?

Hz. Muhammed'e insanlara tebliğ etmesi için Allah tarafından vahiy yoluyla indirilen kiadeler bütünü islam dininin temelini oluşturmaktadır. Bu kaideler derlenip toplanarak müslümanlar tarafından mükeddes kitap olarak kabul edilen Kuran'ı Kerim'i oluşturmuştur. İslam dininin temeli bu kutsal kitap aracılığıyla oluşturulmuştur. Toplumsal düzen ve barışın sağlanmasında, kişi hak ve yükümlülüklerinin belirlenmesinde, çeşitli suç ve cezaların ele alınmasında en temel kaynak Kuran'dır. Elbette bu mükeddes kitap islam toplumlarında yaşanan bütün kaideleri bünyesine almamıştır. İslam devletlerinin günün değişen koşullarında kuran dışında bazı asli kaynaklara başvurulması zorunlu olmuştur. Bu asli kaynakların başında da sünnet gelmektedir. Sünetle birlikte de icma (içtihat) ve kıyas gelmektedir. İşte islam hukukunun temelini atan bu dört asli kaynak: Kuran, Sünnet, İcma (İçtihat) ve Kıyas olarak bilinmektedir. Şimdir islam hukuku asli kaynaklarının detaylarına bakalım.

KURAN'I KERİM : Allah (CC) tarafından Hz. Muhammed'e (SAV) Cebrail aracılığıyla vahiy yoluyla iletilen ayetlerden oluşan kutsal kitaptır. Toplumsal düzenin sağlamasında beşeri insana yol gösteren, doğru ve iyi insan olmayı öğütleyen her kelimesi olağanüstü bir kudretin tecellisi olan bir kaynaktır. Peygamber’in vefatından kısa bir süre sonra, Hz. Ebubekir tarafından oluşturulan bir komisyon tarafından parça parça yazılmış nüshaları tek kitapta toplanmıştır. Hz. Osman döneminde de bu nüshalar çıkartırılıp, yedi nüsha halinde ülkenin çeşitli yerlerine gönderilmiştir.

  • Kuran ayetlerinin bir kısmi “muhkem” olarak nitelendirilir. Hüküm koyan anlamındadır.  Açık, manalı başka bir anlam taşımayan ayetlerdir.
  • Bir kısmi “müteşabihtir”. Mana bakımından birden fazla ihtimal taşıyan.
  • Bir kısmi “mücmeldir”. Kapalı demektir. Sözün sahibi tarafından bir açıklama yapılmadan sözün anlamının çıkarılamadığı, mana verilemediği ayetlerdir.
  • Bazı ayetler, “Mübeyyen, müfesser” olabiliyor. Açıklayıcı ayetlerdir. Önce bir kavramdan bahsediyor, sonra bu kavramı açıklayan ayetler geliyor.

Kuran ayetleri içerisinde doğrudan hukuki ilgilendiren 150 ayet vardır. Bazı alimlere göre bu sayı 500 bazılarına göre de 800 olarak belirlenmiştir. 70 Aile, 70 Borçlar ve Eşya, 10 İdare ve 30 Ceza hukuku mevcuttur. Bunun dışından devletler hukukuna ilişkin 25, muhakeme hukukuna ilişkin 13 ve mali hukuka ilişkin de 10 ayet vardır.

SÜNNET : Hz. Peygamber’in söz, fiil ve takrirleridir. Takrir (Sessiz kalmasıdır.)

Sünnet kuran’ı neshedebilir, yürürlükten kaldırabilir. Neshetmek; Geçici hükümleri yürürlükten kaldırılmasıdır.

  • Ravi : Hadisi rivayet eden kişiye denir.
  • Mütevadir Hadis : Yalan üzerine birleşmesi imkanı olmayan bir çoğunluk tarafından aktarılan hadistir.
  • Ahad Hadis : Bir dönemde bir ravi tarafından aktarılmış hadistir.
  • Mürsel Hadis : Ravi zincirinde kopukluk olan hadistir. Mesela Peygamber’den duyan sahabe ismi zikredilmeden, sahabeden sonra gelen tabiun tarafından rivayet edilen hadistir.

Peygamber’in Görevleri : Risalet görevi (Ayetleri insanlara ulaştırma), İmamet görevi (Kamu hizmetleri için bir yönetici olma. Savaşa karar, elçiler gönderme, anlaşmalar yapma gibi)

Peygamber’in sözleri de, sünnetleri de bölümlere ayrılmıştır:

  1. Sünet-i Hüda : Uyulması ilahi, terk edilmesi dalalet doğuran, ümmet için bağlayıcı sünnettir.
  2. Sünnet-i Zevaid : Peygamber’in giyinip kuşanması, oturup kalkması. Bunları terk eden kınanmaz.
  3. Hasaissü-n Nebi : Peygamber’in şahsına özel hükümlerdir. Mesela peygamber dörtten fazla kadınla evlenmemiştir. Miras bırakmamıştır. Öldükten sonra eşleri diğer Müslümanlara haram kılınmıştır.

İCMA : Ayet ve hadislere dayanır. Peygamber’in vefatından sonra herhangi bir zamanda o dönemde yaşayan müştehitlerin (alimlerin) şeri, ameli bir hüküm üzerine kanaatlerinin bit noktada toplanmasına denir. O dönemde yaşayan alimlerin kuran ve sünnette hüküm yoksa birleştikleri ortak nokta icmadır. Kavli İcma : Söz ile bütün alimler onaylar. Sükuti İcma : Bazı alimler görüş beyan ediyor, bazı alimlerde sessiz kalıyor. Hz. Ebubekir’in halife seçilmesi, Hz. Ömer’in sürgün cezasını kaldırması. Nar uygulaması icmadır.

Kuran ve sünnet dışındaki asli islam kaynağı İcma (İçtihat) olarak bilinmektedir. Çaba sarfetmek, gayret etmek demektir. Müphem ise nasların lafız ve manai şer’i ve ameli hükümleri ortaya çıkarmaya yönelik beşeri çabalardır. İçtihat kıyasla yapılabilir. Ancak gerçek anlamda içtihat kıyasında ötesindedir. Yerine göre kamu yararı, yerine göre örf adete başvurmakla içtihad olur. Kuran ve sünnetle çözülmeyen konular içtihatta çözülmüştür. Mezhepler bu şekilde ortaya çıkmıştır.

KIYAS : Hakkında hüküm olmayan meselenin hükmünü aralarında benzer özelliğe dayanan hükmü açıkça belirlenen meseleye göre belirlemek. Şarap yerine insanı sarhoş eden her şeyin yasaklanması. Yetim malına zarar vermeyin yerine insanların malına zarar verilmemesi kıyas örneklerini oluşturmaktadır.

Yorumlar (0)
13
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 25 54
2. Beşiktaş 25 54
3. Fenerbahçe 25 51
4. Trabzonspor 25 48
5. Alanyaspor 25 42
6. Hatayspor 25 42
7. Gaziantep FK 26 40
8. Karagümrük 25 37
9. Antalyaspor 25 33
10. Göztepe 25 32
11. Konyaspor 25 31
12. Sivasspor 24 31
13. Malatyaspor 26 31
14. Kasımpaşa 25 29
15. Rizespor 25 27
16. Kayserispor 25 25
17. Erzurumspor 25 25
18. Başakşehir 25 24
19. Denizlispor 26 21
20. Gençlerbirliği 25 21
21. Ankaragücü 24 20
Takımlar O P
1. Giresunspor 23 53
2. Samsunspor 23 49
3. İstanbulspor 23 43
4. Altınordu 23 41
5. Adana Demirspor 23 39
6. Ankara Keçiörengücü 23 38
7. Altay 23 38
8. Tuzlaspor 23 38
9. Bandırmaspor 23 31
10. Bursaspor 23 31
11. Ümraniye 23 31
12. Adanaspor 23 26
13. Menemenspor 23 26
14. Balıkesirspor 23 24
15. Boluspor 23 23
16. Akhisar Bld.Spor 23 19
17. Ankaraspor 23 14
18. Eskişehirspor 23 7
Takımlar O P
1. Man City 25 59
2. M. United 25 49
3. Leicester City 25 49
4. West Ham 25 45
5. Chelsea 25 43
6. Liverpool 25 40
7. Everton 24 40
8. Aston Villa 23 36
9. Tottenham 24 36
10. Leeds United 25 35
11. Arsenal 25 34
12. Wolverhampton 25 33
13. Crystal Palace 25 32
14. Southampton 25 30
15. Burnley 25 28
16. Brighton 25 26
17. Newcastle 25 25
18. Fulham 25 22
19. West Bromwich 25 14
20. Sheffield United 25 11
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 23 55
2. Real Madrid 24 52
3. Barcelona 24 50
4. Sevilla 23 48
5. Real Sociedad 24 41
6. Villarreal 24 37
7. Real Betis 24 36
8. Levante 25 32
9. Athletic Bilbao 24 30
10. Granada 24 30
11. Celta de Vigo 24 29
12. Valencia 24 27
13. Osasuna 24 25
14. Cádiz 24 25
15. Getafe 24 24
16. Deportivo Alaves 24 22
17. Eibar 24 21
18. Real Valladolid 24 21
19. Elche 23 21
20. Huesca 24 19